Video ngắn có làm giảm khả năng tập trung không? Các nghiên cứu thật sự cho thấy gì
Nghiên cứu cho thấy xem nhiều video ngắn đi kèm với khả năng chú ý kém hơn, nhưng chưa chứng minh được video ngắn là nguyên nhân. Một bài tổng quan năm 2025 gồm 71 nghiên cứu (98.299 người) thấy rằng người xem nhiều video ngắn hơn thường có điểm chú ý và tự kiểm soát thấp hơn, và phần lớn bằng chứng đó là tương quan. Một thí nghiệm nhỏ năm 2023 thấy rằng nghỉ giải lao bằng TikTok khiến người ta kém hơn trong việc nhớ làm một việc đã định, và một thử nghiệm năm 2025 thấy rằng chặn internet di động trong hai tuần giúp cải thiện khả năng duy trì chú ý. Vì vậy xem ít đi là một lựa chọn hợp lý, không phải cách chữa đã được chứng minh.
Trang này do Ayumu Kitabayashi, nhà phát triển minulo, một ứng dụng ẩn Reels và Shorts, viết, nên tôi có lợi ích liên quan đến chủ đề này. Tôi đã cố gắng thuật lại từng nghiên cứu đúng như cách các tác giả mô tả. Mọi nghiên cứu dưới đây đã được mở và kiểm tra ngày 2026-10-24. Đây không phải lời khuyên y tế.
| Nghiên cứu | Họ đã làm gì | Họ thấy gì | Điều nó không cho biết |
|---|---|---|---|
| Nguyen và cộng sự, Psychological Bulletin (2025) | Gộp 71 nghiên cứu với 98.299 người tham gia. | Xem video ngắn nhiều hơn đi kèm với khả năng chú ý kém hơn (r = −0,38) và kiểm soát ức chế kém hơn (r = −0,41), cùng với căng thẳng và lo âu nhiều hơn. Kết quả giống nhau ở người trẻ và người lớn. | Đây là các mối liên hệ. Chúng không cho thấy cái nào có trước. |
| Chiossi và cộng sự, CHI 2023 | 60 người làm một bài kiểm tra trí nhớ, giữa các lần nghỉ thì dùng TikTok, Twitter, YouTube hoặc không làm gì. | Chỉ nhóm TikTok kém đi trong việc nhớ thực hiện một hành động đã định. | Một bài kiểm tra trong phòng thí nghiệm với 60 người, không phải đời sống hằng ngày. |
| Castelo và cộng sự, PNAS Nexus (2025) | 467 người dùng iPhone chặn internet di động trong 2 tuần. Cuộc gọi và tin nhắn vẫn dùng được. | Khả năng duy trì chú ý, sức khỏe tinh thần và cảm giác hạnh phúc được cải thiện. Thời gian dùng màn hình mỗi ngày giảm từ 314 xuống 161 phút. | Nó chặn toàn bộ internet di động, không chỉ video ngắn. Chỉ khoảng một phần tư giữ được 10 trong 14 ngày. |
"Tôi mất hết khả năng tập trung" thường có nghĩa là gì
Nó thường như thế này. Bạn ngồi xuống định đọc 10 trang và cầm điện thoại lên sau hai trang. Một video YouTube 20 phút có vẻ dài. Bạn mở Reels một phút giữa hai việc và quên mất mình đang làm gì. Các nghiên cứu dưới đây kiểm tra từng phần của chuyện này: sự chú ý, khả năng tự kiểm soát, và việc nhớ điều mình định làm.
Bài tổng quan lớn: có liên hệ, chưa phải bằng chứng
Trong bài phân tích tổng hợp trên Psychological Bulletin, Nguyen và cộng sự gộp 71 nghiên cứu với 98.299 người. Xem video ngắn nhiều hơn có liên quan đến nhận thức kém hơn nói chung (r = −0,34), và liên hệ mạnh nhất là với sự chú ý (r = −0,38) và kiểm soát ức chế, tức khả năng kìm lại một thôi thúc (r = −0,41). Xem nhiều hơn cũng đi kèm với sức khỏe tinh thần kém hơn, rõ nhất là căng thẳng và lo âu. Kết quả này đúng với cả người trẻ lẫn người lớn và trên nhiều nền tảng. Nó không liên quan đến hình ảnh cơ thể hay lòng tự trọng.
Các tác giả gọi đây là những yếu tố tương quan. Một liên hệ cỡ này có thể nghĩa là video ngắn bào mòn sự chú ý, hoặc là những người vốn đã khó tập trung, hay đang căng thẳng, xem chúng nhiều hơn. Cả hai đều có thể đúng. Rất ít nghiên cứu xem xét trí nhớ hay khả năng suy luận.
Một thí nghiệm với TikTok
Chiossi và cộng sự (CHI 2023) cho 60 người làm một bài kiểm tra trí nhớ tương lai, tức là nhớ thực hiện một hành động đã lên kế hoạch từ trước, với các lần bị gián đoạn ở giữa. Trong lúc nghỉ, từng nhóm riêng dùng TikTok, Twitter, YouTube hoặc không làm gì. Chỉ kết quả của nhóm TikTok giảm xuống. Các tác giả cho rằng nguyên nhân là sự kết hợp giữa video ngắn và việc chuyển nhanh từ video này sang video khác.
Đây chỉ là một nghiên cứu nhỏ trong phòng thí nghiệm, nhưng nó khớp với điều nhiều người nhận thấy: sau vài phút xem Reels, khó nhớ hơn mình vừa định làm gì.
Điều gì xảy ra khi người ta chặn điện thoại
Trong một thử nghiệm năm 2025 trên PNAS Nexus, Castelo và cộng sự đề nghị 467 người dùng iPhone chặn toàn bộ internet di động (Wi-Fi và dữ liệu di động) bằng một ứng dụng trong hai tuần. Họ vẫn gọi điện và nhắn tin được. So với nhóm đang chờ đến lượt, họ cải thiện về khả năng duy trì chú ý, sức khỏe tinh thần và cảm giác hạnh phúc chủ quan. Thời gian dùng màn hình mỗi ngày của nhóm chặn giảm từ 314 xuống 161 phút, rồi tăng trở lại 265 phút sau hai tuần.
Hai điều cần lưu ý. Chỉ 25,5% chặn được ít nhất 10 trong 14 ngày, và phần lớn người đăng ký vốn đã muốn dùng ít đi. Và vì nghiên cứu chặn toàn bộ internet di động, nó không nói được bao nhiêu phần thay đổi đến từ video ngắn.
Vậy có nên xem ít đi không?
Bằng chứng không chứng minh được rằng video ngắn làm hỏng sự chú ý. Nhưng nó cho thấy xem nhiều và chú ý kém thường đi cùng nhau, rằng nghỉ giải lao bằng TikTok làm rối trí nhớ về kế hoạch trong phòng thí nghiệm, và rằng những người cắt giảm dùng điện thoại trong hai tuần tập trung tốt hơn. Nếu bạn thấy mình kém tập trung đi, xem ít lại chẳng tốn gì và có thể có ích. Nếu khó tập trung đang ảnh hưởng đến việc học, công việc hay sinh hoạt hằng ngày, hãy nói chuyện với bác sĩ. Đó không phải việc một ứng dụng sửa được.
Cách bớt xem video ngắn mà không bỏ mạng xã hội
- Bảng feed Đang theo dõi của Instagram. Nhấn vào logo Instagram và chọn Đang theo dõi để chỉ xem các tài khoản bạn theo dõi. Cách chỉ xem tài khoản bạn theo dõi.
- Giới hạn thời gian lướt trang Shorts của YouTube. Bạn đặt về 0 được, nhưng thông báo nhắc có thể bị đóng. Cách đặt về 0.
- Thời gian sử dụng. Giới hạn ứng dụng chặn cả ứng dụng, kể cả tin nhắn. Cách chặn Instagram trên iPhone.
- minulo. Ứng dụng iPhone mở Instagram, YouTube, TikTok và các mạng xã hội khác với Reels, Shorts và các bảng tin Dành cho bạn được ẩn, trong khi tin nhắn, tìm kiếm và video thông thường vẫn dùng được. Ẩn là miễn phí. Nó không thay đổi được bản thân các ứng dụng chính thức, và chỉ có trên iPhone.
Video ngắn có thật sự làm giảm khả năng tập trung không?
Chúng có liên quan, nhưng quan hệ nhân quả chưa được chứng minh. Một bài tổng quan năm 2025 gồm 71 nghiên cứu thấy rằng xem video ngắn nhiều hơn đi kèm với khả năng chú ý và tự kiểm soát kém hơn. Phần lớn các nghiên cứu là tương quan, nên có thể những người vốn đã khó tập trung chỉ đơn giản là xem nhiều hơn.
TikTok có hại cho sự chú ý hơn YouTube không?
Một nghiên cứu trong phòng thí nghiệm năm 2023 với 60 người thấy rằng nghỉ giải lao bằng TikTok làm giảm trí nhớ về các hành động đã định, còn nghỉ bằng YouTube và Twitter thì không. Bài tổng quan năm 2025 thấy các liên hệ tương tự trên nhiều nền tảng video ngắn, kể cả Reels và Shorts. Chưa đủ bằng chứng để xếp hạng các ứng dụng.
Có lấy lại được khả năng tập trung không?
Trong một thử nghiệm năm 2025, những người chặn internet di động trên iPhone trong hai tuần làm bài kiểm tra duy trì chú ý tốt hơn. Nghiên cứu đó chặn toàn bộ internet di động, không chỉ video ngắn, và phần lớn người tham gia không chặn được mỗi ngày. Nó gợi ý rằng xem ít đi có thể tạo khác biệt trong vài tuần.
Xem video ngắn bao nhiêu là quá nhiều?
Chưa nghiên cứu nào đặt ra một số phút an toàn. Các nghiên cứu so sánh người xem nhiều với người xem ít. Báo cáo Thời gian sử dụng của chính bạn là thước đo tốt hơn: nếu thời gian nhiều hơn mức bạn muốn, hoặc bạn không tập trung được vào những việc mình muốn làm, đó là lý do để xem ít lại.
Có chặn Reels và Shorts mà vẫn giữ Instagram và YouTube được không?
Có. Trên iPhone, minulo mở Instagram và YouTube với Reels và Shorts được ẩn, trong khi tin nhắn, tìm kiếm và video thông thường vẫn dùng được. Ẩn chúng là miễn phí.
Nguồn
- Nguyen L. et al. (2025). Feeds, feelings, and focus: a systematic review and meta-analysis of the cognitive and mental health correlates of short-form video use. Psychological Bulletin
- Chiossi F. et al. (2023). Short-Form Videos Degrade Our Capacity to Retain Intentions: Effect of Context Switching On Prospective Memory. CHI 2023
- Castelo N. et al. (2025). Blocking mobile internet on smartphones improves sustained attention, mental health, and subjective well-being. PNAS Nexus 4(2)
- App Store: minulo
